Żadna praca nie hańbi, a nawet te najbardziej niewdzięczne – tak jak zbieranie śmieci – ktoś musi wykonywać. „Jestem śmieciarzem” – to nie brzmi dumnie. Ale „zarabiam na swoje utrzymanie” – daje już powód do zadowolenia z siebie.

    Maciek – absolwent politologii – przyjechał do Londynu w sierpniu ubiegłego roku. W Polsce miał nadzieję na dobrą pracę w Urzędzie Wojewódzkim – marzenie każdego studenta tego kierunku. Zaczął studia doktoranckie, które miały być inwestycją na przyszłość i dawały satysfakcję, choć nie pozwalały opłacić rachunków. Kiedy nadzieja na posadę nie ziszczała się, postanowił wyjechać. Wybrał się do Anglii zupełnie w ciemno, ze 100 funtami w kieszeni. Przez dwa tygodnie szukał pracy – jakiejkolwiek, byle się zaczepić na początek. Wypytywał ludzi sprzątających w metrze i na ulicy, jak można dotrzeć do ich pracodawcy. – W końcu jeden z zaczepionych mężczyzn dał mi numer telefonu do swojego szefa i pokazał w „A-Zetce”, gdzie powinienem się zgłosić – opowiada Maciek – bez większego entuzjazmu pojechałem na drugi koniec Londynu i wypełniłem formularz aplikacyjny. Tego samego dnia pracodawca zadzwonił z informacją, że mam tę robotę. Pomogła mu odrobina szczęścia do ludzi. Kiedy odebrał telefon, akurat był w agencji pracy i wypełniał kolejny formularz. Nie zrozumiał, gdzie powinien się zgłosić, więc poprosił agenta o pomoc. Dzięki jego uprzejmości, następnego dnia trafił do pracy.

Przez dwa miesiące wstawał o 4.30 i jechał pierwszym metrem przez całe miasto, żeby zdążyć na 6.00. Później na szczęście udało mu się przeprowadzić. Tego pierwszego dnia szef włożył mu miotłę w garść i kazał zamieść bazę. Teraz Maciek jeździ po mieście i wrzuca worki ze śmieciami do ciężarówki. Czasami zbiera odpadki na ulicy z „krokodylem”, czyli specjalnym chwytakiem w garści albo chodzi z wózkiem do zbierania liści.

Chociaż nie wiąże swojej przyszłości z tą pracą, jest zadowolony, że dzięki niej może się utrzymać bez niczyjej pomocy. Zarabia jak wielu emigrantów około 170 funtów tygodniowo „na rękę”, czasem dodatkowe kilkadziesiąt funtów za nadgodziny. Rzeczy z „wystawek”, czyli stare telewizory, kuchenki mikrofalowe i inny sprzęt elektroniczny można zabrać dla siebie lub sprzedać na bazarze – to dodatkowe źródło dochodu dla wielu śmieciarzy. – Ja zabrałem sobie 24” telewizor, dwa radia, grzejnik i odtwarzacz DVD – mówi Maciek – korzystam z nich do tej pory i działają bez zarzutu.

„Wystawki” to de facto pomoc społeczna dla emigrantów. Zwłaszcza w prestiżowych osiedlach słowa „pieniądze leżą na ulicy” nabierają dosłownego znaczenia. Czasem trafi się prawdziwy rarytas, jak prawie nowa wieża hi-fi. Zabieram też Yellow Pages, katalogi sprzedaży wysyłkowej, a kiedyś znalazłem nawet 30 starych numerów „Gońca”. Czasem znajdzie się któryś z magazynów dla mężczyzn i można go wziąć dla rozrywki – żartuje.

Niepisana zasada mówi, że jeśli sprzęt jest niesprawny, wystawiający go ucina kabel. Wtedy wiadomo, że nie ma sensu go zabierać.

Jest jeszcze inny sposób na zarobienie dodatkowych pieniędzy, bardzo popularny, choć nielegalny. – Do worków ze śmieciami nie wolno wkładać gruzu po remoncie mieszkania, teoretycznie nie zabieramy też starych mebli i sprzętu AGD – mówi Maciek – każdy londyńczyk ma obowiązek wywieźć te rzeczy do Recycling Centre lub zapłacić za ich wywiezienie wyspecjalizowanej firmie. W praktyce ludzie chętnie wkładają nam pieniądze „w łapę” za zabranie takich rzeczy i wybawienie ich z kłopotu za ułamek tego, co musieliby zapłacić. W zależności od szczęścia to nawet do ₤50 dodatkowo na tydzień.

Bonusów można spodziewać się też przed Bożym Narodzeniem. Ludzie dają śmieciarzom słodycze, piwo i koperty z pieniędzmi w prezencie. ¬– W tym okresie roku każdy chce zrobić coś dobrego dla innych – śmieje się Maciek – a co może być prostszego niż wspomożenie gorzej sytuowanego od siebie, który w dodatku mu służy?

Ogólnie Maciek nie narzeka, chociaż praca śmieciarza ma jednak więcej wad niż zalet. Do tych ostatnich zalicza krótki czas pracy – zwykle kończy o 12. Dzięki temu po południu można dorabiać w barze czy na budowie albo po prostu leniuchować. Praca jest bezstresowa – to zaleta numer dwa. Na tym koniec. Lista wad jest dłuższa. Trzeba wstawać około 5 rano, praca jest „ogłupiająca” i brudna, a jeśli nie jest się odpornym psychicznie, można stracić poczucie godności. – Na początku miałem doła – mówi Maciek – pięć lat studiowałem, a mimo tego zostałem śmieciarzem. Teraz jednak śmiejemy się razem z podobnie wykształconymi kolegami, że jeszcze zrobimy doktorat ze śmiecioznawstwa albo napiszemy książkę „Wszystkie śmieci Londynu”. Polacy – lepiej i gorzej wykształceni – stanowią połowę kolegów z pracy Maćka. Reszta to byli więźniowie, którzy zbierają śmieci w ramach resocjalizacji, skierowani na te posady przez council, inni emigranci i lekko opóźnieni w rozwoju lub pochodzący ze społecznych nizin Brytyjczycy. – Niebezpieczeństwem tej pracy jest fakt, że łatwo do niej przywyknąć – mówi Maciek – z drugiej strony po roku można chyba wylądować w wariatkowie. Dlatego szukam innej pracy, bardziej odpowiadającej mojemu wykształceniu i ambicjom. Mam nadzieję, że wykonywać tej pracy nie będę już długo.